Жаңа ережелер: Қазақстанға көліктерді енді қалай әкелуге болады?
2026 жылғы қыркүйек соңынан бастап Қазақстанда азаматтардың шетелден әкелетін автокөліктерін рәсімдеу тәртібі өзгерді. Енді жеке пайдалану үшін машина әкелу кезінде оның шыққан жылына қойылатын шектеулерді, электронды паспортты рәсімдеу ережелері мен кәдеге жарату алымын төлеу мерзімдерін ескеру қажетдеп хабарлайды irbistv.kz Tengri Auto сілтеме жасап. Сату мақсатында автокөлік импорттайтын кәсіпкерлер үшін бөлек тәртіп қолданылады.
Автокөлік әкелу тәртібінде не өзгерді?
2026 жылғы қыркүйек соңында жеке тұлғалардың жеке пайдалануы үшін әкелетін автокөліктерін рәсімдеуге қатысты өзгерістер күшіне енді.
Атап айтқанда, 28 қыркүйектен бастап көлік құралының электронды паспортын (КҚЭП) рәсімдеу кезінде автокөліктің шыққан жылына қатысты шектеу қойылды: ол жасалған сәттен бастап бес жылдан аспауы тиіс. Сондай-ақ жеке тұлға үшін жылына бір автокөлікке бір КҚЭП рәсімдеу шектеуі қарастырылған.
Дегенмен, Мемлекеттік кірістер комитеті (МКК) кедендік алымдар мен салықтардың мөлшерлемелері осы өзгерістерге байланысты жаңадан енгізілмегенін және көтерілмегенін атап өтті. Ведомствоның нұсқасы бойынша, басты мән автокөлікті әкелу мақсатына беріледі: жеке пайдалану үшін бе, әлде кәсіпкерлік қызмет үшін бе.
Мемлекеттік кірістер комитеті нені түсіндірді?
Tengri Auto сауалына берген жауабында МКК автокөліктерді кедендік рәсімдеу тәртібі, ең алдымен, оларды әкелу мақсатына қарай айқындалатынын хабарлады.
Егер жеке тұлға автокөлікті жеке пайдалану үшін әкелсе, жолаушылардың кедендік декларациясы (ЖКД) қолданылады. Бұл жағдайда төлемдер мөлшері Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2017 жылғы 20 желтоқсандағы шешімімен белгіленген бірыңғай мөлшерлемелер бойынша анықталады.
Егер автокөлік кәсіпкерлік қызмет үшін, оның ішінде кейіннен сату үшін әкелінсе, ол тауарларға арналған декларацияны (ТД) пайдалана отырып, жалпыға бірдей белгіленген тәртіппен рәсімделеді.
Бұл жағдайда заңнамада қарастырылған кедендік төлемдер, әкелу бажы, ҚҚС және автокөліктердің жекелеген санаттары үшін акциз қолданылады.
"Осылайша, бұл жерде кедендік төлемдердің жаңа мөлшерлемелерін белгілеу туралы емес, көлік құралдарын әкелудің нақты мақсатына байланысты оларды кедендік декларациялау тәртібін ажырату туралы сөз болып отыр", - деп түсіндірді МКК.
Мұның өзіне автокөлік әкелгісі келетіндер үшін және машина импортымен айналысатын кәсіпкерлер үшін нені білдіретінін қарастырайық.
Автокөлікті жеке пайдалану үшін қалай әкелуге болады
Қандай автокөліктерді рәсімдеуге болады?
Шетелден автокөлік сатып алуды жоспарлау кезінде оның құны мен жеткізу шығындарын ғана емес, Қазақстандағы рәсімдеу талаптарын да ескеру қажет.
Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 23 қыркүйектегі бұйрығымен енгізілген өзгерістерге сәйкес, жеке тұлғалар үшін жеке пайдалануға арналған көлік құралдарына, егер олардың шығарылған күнінен бастап бес жылдан аспаған болса, көлік құралының электронды паспорты (КҚЭП) берілуі мүмкін.
Осылайша, ескі машина сатып алмас бұрын оның жас шектеуіне сәйкестігін тексеру маңызды. Егер автокөліктің шыққанына бес жылдан асса, оны жеке әкелу ережелері бойынша КҚЭП рәсімдеу мүмкіндігі шектеледі.
Сондай-ақ экологиялық класс талаптарын да ескеру қажет. Мемлекеттік органдар өкілдерінің "Атамекен" ҰКП алаңындағы кездесуінен кейін жарияланған түсініктемелерге сәйкес, жеке пайдалану үшін импортталатын автокөліктерді алғашқы тіркеу кезінде олардың Евро-5 және одан жоғары экологиялық класына сәйкестігі қарастырылған.
Жылына бір автокөлік
Жеке тұлғалар үшін КҚЭП рәсімдеуге шектеу қойылған: жылына бір автокөлікке бір паспорт.
Электронды паспортты рәсімдеу кезінде машина иесі туралы мәліметтер жолаушылардың кедендік декларациясында көрсетілген декларанттың деректерімен салыстырылады.
Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің ақпараты бойынша, бұл шара автокөліктерді жеке пайдалануға арналған машиналар түрінде партиямен әкелуді шектеуге бағытталған.
Сонымен қатар ведомство автокөлікті өзі үшін әкеліп, рәсімдеген азаматтың оны кейіннен сатуға құқылы екенін нақтылады. Кейіннен сату фактісінің өзі ережелердің автоматты түрде бұзылғанын білдірмейді.
КҚЭП рәсімдеуге қойылған шектеуді автокөлікке иелік етуге немесе оны сатуға салынған сөзсіз тыйым ретінде түсінбеу керек. Мұнда әңгіме дәл жеке әкелуге арналған құжаттарды рәсімдеу тәртібі туралы болып отыр.
Өзің үшін әкелген автокөлікті кедендік тазарту қанша тұрады?
Кедендік төлемдердің мөлшері автокөліктің шыққан жылына, оның құнына және қозғалтқыш көлеміне байланысты.
Жеке тұлғалар жеке пайдалану үшін әкелетін көлік құралдарына арналған негізгі мөлшерлемелер ЕЭК Кеңесінің 2017 жылғы 20 желтоқсандағы № 107 шешімімен белгіленген.
Шығарылған жылына үш жылдан аспаған автокөліктер үшін төлем мөлшері көліктің құнына байланысты болады.
Шыққанына үш жылдан бес жылға дейінгі автокөліктер үшін мөлшерлеме қозғалтқыш көлеміне байланысты белгіленеді.
Есептеу кезінде бұл мөлшерлемелер жеке пайдалануға арналған автокөліктердің кедендік төлемдеріне жататынын ескеру қажет. Олардың ішіне жеткізу, утилизациялық алым, алғашқы тіркеу және көлікті Қазақстанда рәсімдеу кезінде туындауы мүмкін басқа да шығындар кірмейді.
Утилизациялық алымды қашан төлеу керек?
Тағы бір өзгеріс утилизациялық алымды төлеу мерзімдеріне қатысты болмақ.
Қазақстан Үкіметінің 2026 жылғы 10 қыркүйектегі № 808 қаулысымен өндірушілер мен импорттаушылардың кеңейтілген міндеттемелерін іске асыру ережелеріне өзгерістер енгізілді.
Енді автокөлікті өз мұқтажы үшін әкелетін жеке тұлға көлікті еркін айналымға шығарғанға дейін утильалым төленгені туралы сертификат алуы тиіс. Басқаша айтқанда, бұл талапты орындамайынша, кедендік рәсімдеуді аяқтау мүмкін емес.
Бұл ретте МКК өзгерістің кедендік алымдар мен салық мөлшерлемелеріне емес, утильалымды төлеу міндеттемесін орындау тәртібіне қатысты екенін ерекше атап өтті.
Утилизациялық төлемді есептеу механизмінің өзі айтарлықтай өзгерген жоқ: импорттаушы операторға өтінім береді, құжаттар қаралғаннан кейін шот алады, оны төлеп, тиісті сертификатқа ие болады.
Сондықтан шетелден көлік сатып алмас бұрын, көлік жеткізілгеннен кейін қосымша шығындарға тап болмау үшін утильалым мөлшері мен құжаттарды рәсімдеу тәртібін алдын ала нақтылап алған жөн.
Автокөліктерді коммерциялық мақсатта әкелу қалай жүзеге асады?
Егер автокөлік кейіннен сату үшін немесе басқа кәсіпкерлік қызмет аясында әкелінсе, кедендік рәсімдеудің өзге тәртібі қолданылады.
МКК мұндай автокөліктің жеке пайдалануға арналған тауарларға жатпайтынын түсіндірді. Ол тиісті кедендік рәсім талаптарын сақтай отырып, тауарларға арналған декларация арқылы декларацияланады.
Естеріңізге сала кетейік, автокөліктің сипаттамаларына және қолданылатын режимге байланысты коммерциялық әкелу кезінде жарналар төленуі мүмкін. МКК сайтындағы мәліметтерге сәйкес, мыналарды төлеу қажет:
-
Әкелу кедендік алымы. Алым мөлшерлемесі шыққан жылына, қозғалтқыш көлемі мен түріне байланысты және 0 пайыздан 18 пайызға дейін өзгеруі мүмкін немесе өлшем бірлігіне байланысты белгіленген мөлшерде орнатылуы мүмкін (ЕЭК Кеңесінің 14.09.21 жылғы № 80 шешімі).
-
ҚҚС. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16 пайызды құрайды.
-
Кедендік алым. Кедендік декларациялау үшін 6 АЕК.
-
Акциз. Қозғалтқыш көлемі 3 000 текше сантиметрден асатын жеңіл автомобильдер үшін акциз қарастырылған. МКК сайтындағы деректер бойынша, мөлшерлеме 1 текше сантиметр үшін 100 теңгені құрайды.
Коммерциялық импорт кезіндегі мөлшерлемелер мен төлемдерді есептеу тәртібі жеке пайдалануға арналған көліктерге қолданылатын мөлшерлемелерден ерекшеленеді.
Сол себепті екі көлікті рәсімдеу құнын тек 48 пайыздық мөлшерлеме бойынша салыстыру дұрыс емес. Есептеу үшін автокөліктің құнын, оның сипаттамаларын, шыққан елін, қолданылатын кедендік рәсімді және басқа да жағдайларды білу қажет.
Бизнеске қандай құжаттар қажет?
Әкелу және рәсімдеу шарттары импорттаушының мәртебесіне және автокөліктің сипаттамаларына да байланысты болады.
Жеке кәсіпкерлер кейбір автокөліктерді көлік құралының конструкциясының қауіпсіздігі туралы куәлік (КҚКҚК) арқылы жеңілдетілген схема бойынша рәсімдей алады. Жаңа автокөліктерді әкелетін заңды тұлғалар үшін көлік құралы түрін мақұлдау (КҚТМ) процедурасы қарастырылған.
Бұл талаптар кедендік алымдарды есептеуге емес, техникалық реттеуге жатады. Сондықтан импортқа дайындалу кезінде кәсіпкерлер кедендік шарттарды, сәйкестікті растау талаптарын және ЭКҚП (электрондық көлік құралының паспорты) рәсімдеуге қажетті құжаттарды бөлек тексеруі керек.
Коммерциялық импорт кезіндегі утильалым
Жеке тұлғалар үшін қарастырылған утильалым төленгені туралы сертификатты алу мерзімдерінің өзгеруі жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғаларға қолданылған жоқ.
Олар үшін бұрынғы тәртіп сақталады: сертификатты көлік құралын алғашқы тіркегенге дейін, ал егер автокөлік ертерек сатылса, онда сатылғанға дейін алу қажет.
